Senin, 11 Februari 2013

Serat Kalatida



Transkripsi Ortografi


Bebuka-wahyaning arda rubeda/ Ki Pujangga amengeti/ mesu cipta mati-raga/ mudhar warananing gaib/ sasmitaning sakalir/ ruweding sarwa pakewuh/ wiwaling kang arana/ dadi badaling hyang widdhi/ amedharken paribawaning bawana//
Mangkya darajating praja/ kawuryan wus sunya ruri/ rurah pangrehing ukara/ karana tanpa palupi/ ponang parameng kawi/ kawileting tyas malatkung/ kongas kasudiranira/ tidhem tandaning dumadi/ ardayeng rat dening karoban rubeda// retune ratu utama/ patihe patih linuwih/ pra nayaka tyas raharja/ panekare becik-becik/ parandene tan dadi/ paliyasing kalabendu/ malah makin andadra/ rubeda kang ngreribeti/ beda-beda ardane wong sanagara// katatangi tangisira/ sira sang paramengkawi/ kawileting tyas duhkita/ kataman ing reh wirangi/ dening upaya sandi/ samaruna anarawung/ pangimur manuhara/met pamrih melik pakolih/ temah suha ing karsa tanpa weweka// dhasarkaroban pawarta/ bebaratan ujar lamis/ pinudya dadya pangarsa/ wekasan malah kawuri/ yen pinikir sayekti/ pedah apa aneng ngayun/ andhedher kaluputan/ sisniraman banyulali/ lamun tuwuh dadi kakembanging beka// ujaring panitisastra/ awawarah asung peling/ ing jaman keneng musibat/ wong ambek jatmika kontit/ mengkono yen niteni/ pedah apa amituhu/ pawarta lalaworan/ mundhak angreranta ati/ angurbaya ngiketa cariteng kuna// keni kinarya darsana/ panglimbang ala lan becik/ sayekti akeh kewala/ lelakon kang dadi tamsil/ masalahing ngaurip/ wahanira tinemu/ temahan anarima/ mupus pepasthening takdir/ puluih-puluh anglakoni kaelokan// amenangi jaman edan/ ewuh-aya ing pambudi/ melu edan nora tahan/ yen tan melu anglakoni/ boya kaduman melik/ kaliren wekasanipun/ dilalah karsa Allah/begja-begjaning kang lali/ luwih begja kang eling lawan waspada// samaono iku bebasan/ padu-padune kepengin/ enggih mekoten man Dhoplang/ bener ingkang angarani/ nanging sajroning batin/ sajatine nyamut-nyamut/wis tuwa are papa/ muhung mahas ing asepi/ supayantuk parimarwaning Hyang Suksma// beda lan kang wus santosa/ kinarilan ing Hyang Widdhi/ satiba malanganeya/ tan susah ngupaya kasil/ saking mangunah prapti/ pangeran paring pitulung/ marga samaning titah/ rupa sabarag pakolih/ parandenemaksih taberi ihtiyar//

Parafrase
Bebuka : Ki Pujangga ngelingake yen wetune hawa nepsu lan alangan bisa katambani kanthi ngudi piker lan aja nurut pepenginane awak, supaya ucul aling-alinging gaib, iku mau pratandha yen kabeh bundhet lan alangan wis oncat saka eling-elingane, dadi sesulihe Hyang  Widdi ngetokake pangapesane  jagad.
Kahanan Negara saiki wis saya bubrah, tatanan bab unggah-ungguh basa wus ora dinut, merga tanpa tuladha bab kawruh basa, bakal kathut dening kaendhahan kang sayekti kleru, pungkasane ndadekake alangan.
Satenane rajane wus apik/becik, patihe lantip, kabeh padoming Negara uga masyarakat becik, ananging kabeh kuwi ora nuwuhake kabecikan. Merga dayane jaman Kalabendu , kabeh rubeda sarta alangan malah saya ngambra-ambra. Kabeh mau dijalari pepinginane  saben wong ing Negara kuwi ora nyawiji.
Wektu kuwi atine sang pujangga lagi sedih, amarga diasorake wong . sang pujangga isin merga tumindake wong mau. Wong kuwi mau kaya-kaya menehi pangarep sik apik, kang njalari sang pujangga bungah atine, banjur pungkasane ora waspada.

perkarane mung merga kabar sing during mesthi benere, arep didadekake pemimpin ananging kasunyatane ora bener, malah ora digatekake babarpisan, sejatine wis dipikirake, apa ta gunane dadi pemimpin ? Mung arep gawe kaluputan wae, luwih-luwih lali karo awake  dhewe, mung ndadekake repot.
Miturut buku panentukti sastra, sejatine wis ana pratandha. Ing jaman kang akeh rubeda iki eong kang nduweni budi kang luhur ora kanggo. Samoro uga yen awake dhewe nliti, apa gunane precaya kabar kang durung genah dununge, mung bakal nyusahake ati wae. Luwih becik gawe karya –karya bab crita ing jaman dhisik wae.

Gawe karya bab crita ing jaman dhisik kuwi bisa dadi tuladha-tuladha saka crita jaman dhisik, crita kuwi nengenake bab panguripan kang bisa ngedemake ati, pungkasane bisa nrima marang kuwasaning Gusti, kabeh mau dijalari amarga nandhang kadadean ala kang ora ana rampunge.
Urip ing jaman edan, pancen abot, arep melu ora tegel , ananging yen ora melu ora entuk apa-apa, pungkasane bisa nrima marang kuwasaning Gusti, kabeh mau dijalari marga nandhang kadadean ala kang ora rampunge.

Urip ing jaman edan, pancen abot, arep melu ora tegel, ananging yen ora melu ora entuk apa-apa,  pungkasane mung ndadekake kaliren. Nanging iku kabeh wis dadi kersane Gusti , sabegja-sabegja wong lali , isih luwih begja wong kang eling lan waspada marang gusti
Kabeh kuwi sejatine amarga kepinginane ati, bener ta, pancen bener yen ana sing  ngarani kaya ngene, nanging sadjroning batin morat-marit. Wis tuwa are papa, apa meneh sing digoleki, luwih becik nyedak marang Gusti  wis pikantsti.

Beda maneh kanggo wong sing wis santosa, kang  rahmat saika Gusti , kepiye wae nasibe bakal apik, ora perlu angel-angel ngupaya. Saka kaluwihan pangeran bisa menehi pitulung, merga prentahe, wujud apa wae kang didhawuhake , mesthi kudu dibarengi ikhtar.

 Transliterasi
Sang Pujangga mengingatkan bahwa keluarganya hawa nafsu dan halangan bisa dinobati dengan mengasah pikiran dan jangan hanya menuruti keinginan diri, supaya lepas dari pengaruh gaib, semua itu pertanda bahwa sudah ruwet dan halangan itu sudah muncul, jadi sang Hyang Widdi sudah mengeluarkan kekuasannya, sehingga dunia menjadi hancur.

Keadaan Negara waktu sekarang ,  sudah semakin rusak. Tatanan mengenai sopan santun dalam bertindak sudah tidak dianut lagi, karena  sudah tidak ada lagi yang dijadikan contoh tentang tatacara berbahasa. Semua terpengaruh akan keindahan yang sebenarnya menyesatkan. Pada akhirnya semua itu akan menjadikan halangan.

Sebenarnya raja termasuk raja yang baik, patihnya juga cerdik, semua anak buah hatinya baik, pemuka-pemuka masyarakat baik, namun segalanya itu tidak menyiptakan kebaikan, oleh karena adanya jaman kalla bendu. Bahkan kerepotan-kerepotan semakin  menjadi-jadi . setiap orang memiliki pikiran dan penemuanya masing-masing.

Waktu itulah perasaan sang pujangga menangis , penuh kesedihan, mendapatkan hinaan dan malu, akibat dari perbuatan seseorang. Tampak orang tersebut member harapan menghibur Sang Pujangga menjadi gembira. Akan tetapi kegembiraan itu membuat sang pujangga menjadi kurang waspada.
Persoalanya hanyalah karena kabar angin yang tiada menentu. Akan ditempatkan sebagai pemuka tetapi akhirnya sama sekali tidak benar, bahkan tidak mendapatkan perhatian sama sekali. Sebenarnya bila direnungkan kalah, apa sih gunanya menjadi pemimpin/pemuka??. Hanya akan membuat kesalahan-kesalahan saja. Lebih-lebih bila lupa diri, yang hasilnya tidak lain hanyalah kerepotan .

Menurut buku Panitisan (Ahli Sastra ), sebenarnya sudah ad peringatan. Didalam jaman yang penuh kerepotan dan kebatilan  ini, orang yang berbudi tidak terpakai. Demikian jika kita teliti . apakah gunanya menyakini kabar angin  yang akibatnya  hanya akan menyusahkan hati saja. Lebih baik membuat karya-karya  kisah jaman dahulu.

Membuat kisah lama ini dapat dipakai kaca benggala, yang berfungsi unruk membendingkan perbuatan yang salah dan benar. Sebenarnya banyak sekali contoh-contoh dalam kisah lama, mengenahi kehidupan yang dapat mendinginkan hati, akhirnya menerima dan menyerahkan diri kepada Tuhan. Segalanya  itu menghalangi kejadian yang aneh-aneh.

Hidup dijaman yang edan, memang repot. Akan tetapi  mau mengikuti   tidak sampai hati, tetapi kalau tidak mengikuti tidak akan mandapatkan apapun. Akhirnya dapat derita kelaparan . namun lebih bahagia lagi senantiasa ingan waspada,

Segalanya itu sebenarnya  dikarenakan keinginan hati. Benar bukan ?  Memang benar kalaau ada yang mengatakan demikian. Namun sebenarnya didalam hati repot juga . sekarang sudah tua apalagi yang dicari. Lebih baik mendekatkan diri agar mendapatkan ampunan dari tuhan.

Lain lagi bagi yang imanya sudah kuat. Mereka sudah mendapat rahmat dari Tuhan. Bagaimanapun nasibya  selalu baik tidak perlu bersusah payah tiba-tiba mendapat anugrah. Namun deikian  mereka harus tetap berihktiyar.

(alangalangkumitir)

Jumat, 08 Februari 2013

ADICARA SIRAMAN CALON PENGANTEN



alangalang.kumitir

Di dalam tradisi Jawa, khususnya di dalam rangkaian tatacara pernikahan, dikenal adanya upacara siraman. Upacara siraman adalah sebuah upacara yang dilaksanakan untuk membuka rangkaian acara pernikahan, yaitu dengan memandikan calon pengantin. Pelaksanaan upacara ini biasanya sehari sebelum upacara temu/panggih dilaksanakan.

Meski akhir-akhir ini sudah jarang ditemui, di dalam upacara siraman biasanya dilantunkan Sekar/Tembang Macapat Dhandhanggula Siraman. Tembang tersebut digunakan untuk mengiringi ketika calon pengantin dimandikan. Bukan hanya sebagai pemanis, namun pelantunan Sekar Dhandhanggula Siraman tersebut dimaksudkan sebagai doa, permohonan, harapan, serta petuah bagi calon pengantin. Itulah salah satu kelebihan orang Jawa, yang mampu merakit banyak hal di dalam sebuah tembang.

Sekar/Tembang/Lagu Macapat Dhandhanggula Siraman terdiri dari 7 pada (bait). Hal ini disesuaikan dengan jumlah beborèh (lulur) yang digunakan pada saat memandikan pengantin, dimana masing-masing dibedakan menurut warna. Adapun warna beborèh tersebut adalah merah (rekta), hitam (langking), kuning (jenar), biru, ungu (wungu), putih (séta), dan hijau (wilis). Di dalam penggunaannya juga tidak asal saja, melainkan diurutkan dari merah, hitam, kuning, biru, ungu, putih, dan terakhir hijau.
Masing-masing warna memiliki makna, maksud, dan tujuan tersendiri, seperti yang terungkap di dalam Sekar Dhandhanggula Siraman berikut ini.

1.    Gya siniram hangganya Sang Putri, Tirta wening kang amawa cahya, Beborèh rekta warnané, Ginosok hangganipun, Sinarengan mantra kang mijil, Larut memalanira, Ngaléla dinulu, Watak setya tinarbuka, Tangguh tanggon teguh tumanggaping kardi, Santosa budinira.

Segeralah disiram tubuh sang putri, Dengan air jernih yang berkilauan, Diluluri dengan lulur berwarna merah, Sembari digosok badannya, Disertai dengan doa dan pujian syukur yang terucapkan, Larutlah segala sakit dan luka, Sungguh mempesona bila dipandang, Berwatak setia dan terbuka, Tangguh, bisa dipercaya, teguh, cekatan dalam menyelesaikan pekerjaan/kewajiban, Sentosa/kuat dalam berpendirian.

2.    Sumamburat cahyanya nelahi, Ngégla cetha katon angaléla, Datan sisip pamawasé, Langking beborèhipun, Puji harja mijil pangèsthi, Prawira watakira, Luhur budinipun, Tuhu tresna mring sasama, Luluh lulus lila legawa tan lali, Kalis ing sambékala.

Samar-samar terlihatlah cahaya menyinari, Tampak indah mempesona, Hitam warna lulurnya, Doa mohon keselataman terucapkan, Berwatak berani laksana ksatria, Berbudi pekerti luhur, Sungguh-sungguh mengasihi sesama, Pandai membaur, tulus, sert selalu berbuat baik dengan ikhlas dan sepenuh hati, Terhindar dari segala marabahaya.

3.    Angenguwung malengkung kaèksi, Gilar-gilar sumunar ing warna, Mancorong jenar urubé, Warna jenar puniku, Watak sabar ingkang pinanggih, Utama lan narima, Waspadèng pandulu, Mardu mardawa micara, Mawuhara tata, titi, tatas, titis, Dadya tepa tuladha.

Tampak membubung tinggi seolah melengkung, Bersinar terang dalam nuansa warna, Berpijar cahaya berwarna kuning, Warna kuning itu melambangkan watak yang selalu sabar, Berperilaku terpuji dan berserah diri kepada kehendak Tuhan, Memiliki sifat dan sikap yang selalu waspada dan hati-hati, Lemah-lembut dan menyenangkan dalam berbicara, Dalam bercakap-cakap menggunakan bahawa yang baik, berhati-hati, serta tiada hal penting yang terlewatkan, Sehingga mampu  menjadi suri-teladan.

4.    Katon  padhang  sumilaking  warni, Surya, candra, daru lan kartika, Dadya sajuga soroté, Beborèh warna biru, Setya tuhu ajrih lan asih, Tresna marang sudarma, Bekti watakipun, Trap susila anuraga, Datan sisip nggènira manembah Gusti, Bagya mulya sinedya.

Tampaklah terang benderang dalam nuansa warna-warni, Matahari, rembulan, komet dan bintang-gemintang, Semua sinar cahayanya menyatu, Lulur berwarna biru, Melambangkan kesetiaan, selalu menghormati dalam kasih sayang, Senantiasa mencintai kedua orang tua, Dan selalu berbakti kepada mereka, Sopan dan santun dalam bersikap, Tiada pernah lupa bersyukurdan berdoa  kepada Tuhan, Senantiasa mengupayakan kebahagiaan dan kesejahteraan hidup.

5.    Ganda arum ingkang angebeki, Warna-warna warnining kang sekar, Katingal wening tirtané, Wungu beborèhipun, Mengku werdi ingkang sejati, Lega lila ing nala, Éklas watakipun, Wahyu mulya kang sinedya, Bagus alus tulus lair trusing batin, Mulya tekèng delahan.

Bau harum yang semerbak memenuhi, Berasal dari beraneka macam bunga, Air pun terlihat jernih, Lulur berwarna ungu, Mengandung makna yang mendalam, Tiada pernah berkeluh-kesah meski hanya di dalam hati, Ikhlas sepenuh hati menjadi wataknya, Mengharap dan mengupayakan turunnya berkah, Terpuji dan halus tingkah laku, tulus lahir maupun batin, Terpandang dan dihargai hingga akhir hayat.

6.    Werdi agung pralambanging urip, Amancurat cahya kang katingal, Warna séta beborèhé, Langgeng nggènnya amengku, Datan wudhar dènnya angèsthi, Manembah Maha Nata, Gusti Maha Agung, Netepi jejering titah, Amung pasrah-sumarah ngarsa Hyang Widhi, Sandika ngèstu pada.

Makna luhur perlambang dan gambaran hidup, Terlihat memancar laksana cahaya, Lulur berwarna putih, Abadilah dalam kebersamaan, Tak pernah berhenti dalam berdoa dan bersyukur, Berbakti kepada Sang Maha Raja (Tuhan), Tuhan Yang Maha Agung, Memenuhi kewajiban sebagai umat manusia, Selalu berserah diri di hadapan Ilahi, Serta bersedia dan siap melaksanakan/menerima kehendak-Nya.

7.    Paripurna nggènira sesuci, Siram jamas reresik sarira, Kang minangka pungkasané, Wilis beborèhipun, Wicaksana wataking jalmi, Kéblat panembahira, Pana ing pandulu, Cinaketan mring Hyang Suksma, Lekasira pantes tinulad sasami, Purwa madya wasana.

Selesai sudah dalam bersuci, Mandi keramas membersihkan diri, Yang menjadi penutup, Lulur berwarna hijau, Bijaksanalah sebagai manusia, Tekun dalam bersujud syukur, Waspada, berhati-hati dalam berpikir dan bertindak, Dengan demikian pasti akan selalu dilindungi oleh Tuhan, Segala tingkah lakunya akan pantas menjadi suri-teladan, Dari awal, pertengahan, hingga akhir hayatnya.

Serat Jaka Lodang



Dari Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas

Serat Jaka Lodang adalah syair/karangan dalam bahasa Jawa dari pujangga Rangga Warsita yang mengandung petuah akan adanya suatu zaman yang penuh dengan pancaroba.
Serat Jaka Lodang ini terdiri dari dua bagian: bagian pertama dalam bentuk gambuh dengan 3 bait/paragraf (masing-masing mengandung 5 baris) dan bagian kedua dalam bentuk sinom. ...
Pada bagian kedua yang juga terdiri dari 3 bait (masing-masing mengandung 9 baris), terdapat petuah sebagai berikut (beserta terjemahan bebas bahasa Indonesianya):

Sasedyane tanpa dadya
Sacipta-cipta tan polih
Kang reraton-raton rantas
Mrih luhur asor pinanggih
Bebendu gung nekani
Kongas ing kanistanipun
Wong agung nis gungira
Sudireng wirang jrih lalis
Ingkang cilik tan tolih ring cilikira

Suatu waktu seluruh kehendak tidak ada yang terwujud,
apa yang dicita-citakan akan berantakan,
apa yang dirancang menjadi gagal,
yang ingin menang malah kalah,
karena datangnya hukuman yang berat dari Tuhan.
Yang tampak hanyalah perbuatan-perbuatan tercela,
orang besar akan kehilangan kebesarannya,
lebih baik nama tercemar daripada bertanggung jawab (mati),
sedangkan yang kecil juga tidak mau tahu akan keterbatasannya.

Wong alim-alim pulasan
Njaba putih njero kuning
Ngulama mangsah maksiat
Madat madon minum main
Kaji-kaji ambataning
Dulban kethu putih mamprung
Wadon nir wadonira
Prabaweng salaka rukmi
Kabeh-kabeh mung marono tingalira

Banyak orang yang alim, tetapi hanyalah bersifat hiasan saja,
diluar tampak baik (putih) tetapi di dalamnya kuning,
banyak ulama berbuat maksiat,
mengisap ganja, berbuat selingkuh, minum minuman keras, berjudi.
Banyak haji melemparkan,
dan melepas ikat kepala hajinya,
para wanita kehilangan kewanitaannya,
karena pengaruh harta benda,
semuanya itu hanya kebendaan-lah yang menjadi tujuannya.

Para sudagar ingargya
Jroning zaman keneng sarik
Marmane saisiningrat
Sangsarane saya mencit
Nir sad estining urip
Iku ta sengkalanipun
Pantoging nandang sudra
Yen wus tobat tanpa mosik
Sru nalangsa narima ngandel ing suksma

Di antara para saudagar dan pedagang,
hanya harta bendalah yang dihormati pada zaman itu,
seluruh isi dunia penuh dengan penderitaan,
kesengsaraan makin menjadi-jadi,
di tahun Jawa 1860 (Nir=0, Sad=6, Esthining=8, Urip=1) atau 1930 Masehi
yang akan menjadi tonggak sejarahnya.
Pada akhirnya penderitaan yang akan terjadi,
pada saat semua mulai bertobat dan menyerahkan diri,
kepada kekuasaan Tuhan dengan sepenuh hati.

Biografi Ayatollah Khamenei, Pemimpin Revolusi Islam

  Pada tanggal 19 April 1939, calon Pemimpin Iran Islam lahir di kota suci Mashhad, di provinsi Khorasan. Sayyed Ali adalah putra kedua Sayy...